Skip to main content

Posts

Showing posts from October, 2025

Followers

рд╡ेрд╢्рдпाрд╡ृрдд्рддि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рдмрдЪ्рдЪों рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЧौрд░рд╡ рдЬैрди рдмрдиाрдо UOI : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рдЧौрд░рд╡ рдЬैрди рдмрдиाрдо рдпूрдиिрдпрди рдСрдл рдЗंрдбिрдпा (Gaurav Jain v. Union of India) рдПрдХ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдФрд░ рдмाрд▓ рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкीрдЖрдИрдПрд▓ (рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा) рджाрдпрд░ рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХे рдмрдЪ्рдЪे рднी рд╕рдоाрдЬ рдХे рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдХрд▓ंрдХ рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░, рдЧрд░िрдоा, рджेрдЦрднाрд▓, рдФрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै। рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЙрдирдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХे рдХाрд░рдг рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕рдХे рдмрдЬाрдп, рдЙрдирдХा рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдЬीрд╡рди рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдпोрдЬрдиाрдПं рдмрдиाрдиी рдЪाрд╣िрдП। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдоाрдорд▓े рдоें рдПрдХ рд╕рдоिрддि рдЧрдаिрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рддрдеा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди рдХे рд▓िрдП рдиिрдпрдоिрдд рд░िрдкोрд░्рдЯ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा। рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा 1997 рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоें рд╕ुрдирд╡ाрдИ рд╣ुрдЖ рдеा, рдФрд░ рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдпрди рд╕े рд╡ेрд╢्рдпाрдУं рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдоाрди рджрд░्рдЬा рдоिрд▓рдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рдЧрдИ। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рдЧрд╣рд░ी рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рджिрдЦाрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╕рдоाрдЬ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдРрд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рд╕े рдмрдЪाрдП рдФрд░ рдЙрдирдХ...

Passive рдИрдЪ्рдЫा рдоृрдд्рдпु, рдХॉрдорди рдХॉрд╕ vs UOI : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

  рдХॉрдорди рдХॉрдЬ рдмрдиाрдо рдпूрдиिрдпрди рдСрдл рдЗंрдбिрдпा (Common Cause vs Union of India) рдПрдХ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдорд▓ा рд╣ै рдЬो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े "рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░" (Article 21) рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд "рдЧौрд░рд╡ рдХे рд╕ाрде рдорд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░" рдпा "рдбिрдЧ्рдиिрдЯी рдХे рд╕ाрде рдоृрдд्рдпु рдХा рдЕрдзिрдХाрд░" (right to die with dignity) рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।  рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें, рдкрдм्рд▓िрдХ рдЗंрдЯрд░ेрд╕्рдЯ рд▓िрдЯिрдЧेрд╢рди (PIL) 2005 рдоें рджाрдпрд░ рдХी рдЧрдИ рдеी, рдЬिрд╕рдоें рдХॉрдорди рдХॉрдЬ рдиाрдордХ рд╕ंрд╕्рдеा рдиे рджрд▓ीрд▓ рджी рдХि рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдоृрдд्рдпु рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рднी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╡े рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि "Living Will" рдпा рдПрдбрд╡ांрд╕ рдоेрдбिрдХрд▓ рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯिрд╡ (Advanced Medical Directive) рдХो рд╡ैрдз рдоाрдиा рдЬाрдП, рдЬिрд╕рд╕े рдХोрдИ рдЯрд░्рдоिрдирд▓ी рдмीрдоाрд░ рдорд░ीрдЬ рдЕрдкрдиी рдЕंрддिрдо рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХो рд▓िрдЦिрдд рд░ूрдк рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░ рд╕рдХे рдХि рд╡рд╣ рдЬीрд╡рди-рд░рдХ्рд╖рдХ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдпा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдоुрдХ्рдд рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै।  2018 рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдлैрд╕рд▓ा рджिрдпा рдХि "рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░" рдХे рддрд╣рдд "рдбिрдЧ्рдиिрдЯी рдХे рд╕ाрде рдоृрдд्рдпु рдХा рдЕрдзिрдХाрд░" рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рдоाрди्рдпрддा рджेрддे рд╣ुрдП рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗंрд╕ рдЬाрд░ी рдХीं, рдЬिрдирдоें рдкेрд╕िрд╡ рдпुрдердиेрд╢िрдпा ...

Missing Children рдмрдЪрдкрди рдмрдЪाрдУ рдЖंрджोрд▓рди vs рднाрд░рдд рд╕ंрдШ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рдмрдЪрдкрди рдмрдЪाрдУ рдЖंрджोрд▓рди рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा (PIL) рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рднाрд░рдд рдоें рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рдмाрд▓ рд╢्рд░рдо рд╡िрд░ोрдзी рдХाрдиूрдиों рдХे рдХрдб़ाрдИ рд╕े рдкाрд▓рди, рдмाрд▓ рддрд╕्рдХрд░ी, рдмाрд▓ рд╢ोрд╖рдг рдФрд░ рдмाрд▓ рдордЬрджूрд░ी рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдмрдЪрдкрди рдмрдЪाрдУ рдЖंрджोрд▓рди (Bachpan Bachao Andolan), рдЬो рдХि рдПрдХ рдПрдирдЬीрдУ рд╣ै, рдиे рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдк्рд░рддि рдЗрди рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рд╕े рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рдоांрдЧ рдХी। рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХो рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░), рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 24 (14 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдЖрдпु рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЦрддрд░рдиाрдХ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХ), рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 39 (e) рддрдеा (f) рдХे рддрд╣рдд рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдоाрдиा। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा, рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рд╕рд╣िрдд рд╕рднी рдоूрд▓рднूрдд рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рдХि рд╡े рдмाрд▓ рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдмाрд▓ рддрд╕्рдХрд░ी рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдк्рд░рднाрд╡ी рдХрджрдо рдЙрдаाрдПं, рдмाрд▓ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╕рдоिрддिрдпाँ рд╕рдХ्рд░िрдп рдХрд░ें, рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдХाрдиूрди рдмрдиाрдПं рдФрд░ рд▓ाрдЧू рдХрд░ें। рдХोрд░्рдЯ рдиे...

Acid attack рд▓рдХ्рд╖्рдоी vs рднाрд░рдд рд╕ंрдШ 2013 : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдПрдХ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдоाрдорд▓ा рд╣ै, рдЬो рдоुрдЦ्рдпрддः рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рдкीрдб़िрддों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै । рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдиाрдордХ рдПрдХ рдпुрд╡ा рд▓рдб़рдХी рдкрд░ 2005 рдоें рдХ्рд░ूрд░ рдПрд╕िрдб рд╣рдорд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा, рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рдЙрд╕рдиे рднाрд░рдд рдХे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХी। рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдХे рдХाрд░рдг рдХोрд░्рдЯ рдиे рдПрд╕िрдб рдХी рдмिрдХ्рд░ी рдкрд░ рд╕рдЦ्рдд рдиिрдпрдо рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд▓ाрдЧू рдХिрдП, рд╕ाрде рд╣ी рдкीрдб़िрддों рдХे рдмेрд╣рддрд░ рдЗрд▓ाрдЬ рдФрд░ рдоुрдЖрд╡рдЬे рдХे рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рдХो рд╣рдд्рдпा рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ рдЬैрд╕ा рдЧंрднीрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рдоाрдиा рдФрд░ рджोрд╖िрдпों рдХो рдХрдб़ी рд╕рдЬा рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा। рд╕ाрде рд╣ी, рдПрд╕िрдб рдЦрд░ीрджрдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдХрдб़ी рд╢рд░्рддें рд▓рдЧाрдИ рдЧрдИं, рдЬिрд╕рд╕े рдмिрдиा рдЙрдЪिрдд рдХाрд░рдг рдПрд╕िрдб рдХी рдЦрд░ीрдж рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ो рд╕рдХे। рдХोрд░्рдЯ рдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡े рдкीрдб़िрддों рдХो рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕, рдоाрдирд╕िрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рднाрд╡ी рдХрджрдо рдЙрдаाрдПं। рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓ा рдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдПрд╕िрдб рдЕрдЯैрдХ рдкीрдб़िрддों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд╕рд╢рдХ्рдд рдХिрдпा, рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдоें рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХाрдиूрдиों рдФрд░ рдЕрдкрд░ाрдз рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा। рд▓рдХ्рд╖्рдоी рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ рдХा рди्рдпाрдпिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рд╕ाрдоाрдЬि...

Re Noice Free Pollution case : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рднाрд░рдд рдоें "In re Noise Pollution Case" рдПрдХ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдлैрд╕рд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдХोрд░्рдЯ рдиे рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рдЬрдо्рд╣ाрдИ, рдмрдв़ी рдЖрд╡ाрдЬ़, рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдЗрдд्рдпाрджि рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╢ोрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рднी рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 рдХे рддрд╣рдд "рдк्рд░рджूрд╖рдгрдоुрдХ्рдд рдФрд░ рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди" рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдоाрди्рдпрддा рджी, рдЬिрд╕рдоें рд╢ोрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рд╣ोрдиा рднी рдЬीрд╡рди рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдкрд░ рдмुрд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддा рд╣ै।  рдлैрд╕рд▓े рдоें рдХोрд░्рдЯ рдиे 10 рдмрдЬे рд░ाрдд рд╕े 6 рдмрдЬे рд╕ुрдмрд╣ рддрдХ рдХे рд╕рдордп рдоें рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдХे рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз рд▓рдЧाрдпा рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЖрдпोрдЬрдиों рдоें рд╢ोрд░ рдХे рд╕्рддрд░ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рд╕ंрдмंрдзी рд╕рдЦ्рдд рдиिрдпрдо рдмрдиाрдП। рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдПрдЬेंрд╕िрдпों рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡े рд╢ोрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░ाрдПं рдФрд░ рдЖрдо рдЬрдирддा рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЖрд░ाрдо рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджें।  рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдиे рднाрд░рдд рдоें рд╢ोрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдХो рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдиूрдиी рдЖрдзाрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдмрддाрдпा рдХि рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╢ोрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рди рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдПрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХे рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рднी рд╣ै। рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдХे рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдоें рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕рд░рдХ...

Right to Pollution free Environment рд╕ुрднाрд╖ рдХुрдоाрд░ vs State of Bihar : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рд╕ुрднाрд╖ рдХुрдоाрд░ рдмрдиाрдо рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп (1991) рднाрд░рдд рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХेрд╕ рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдпाрдЪिрдХाрдХрд░्рддा рд╕ुрднाрд╖ рдХुрдоाрд░ рдиे рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдХि рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдкाрд╕ рд╕्рдеिрдд рджो рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХाрд░рдЦाрдиे (рд╡ेрд╕्рдЯ рдмोрдХाрд░ो рдХोрд▓िрдпрд░ीрдЬ рдФрд░ рдЯाрдЯा рдЖрдпрд░рди рдПंрдб рд╕्рдЯीрд▓ рдХंрдкрдиी) рдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдЬрд▓ рд╕्рд░ोрддों рдХो рдк्рд░рджूрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд▓ोрдЧ рд╕ाрдл рдкाрдиी рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рд╣ैं рдФрд░ рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।  рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 рдХे рддрд╣рдд рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдПрдХ рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдЬрд▓ рддрдеा рдк्рд░рджूрд╖рдг рдоुрдХ्рдд рд╣рд╡ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рднी рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ै। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдоाрдиा рдХि рдк्рд░рджूрд╖рдг рдоुрдХ्рдд рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдЕрднिрди्рди рдЕंрдЧ рд╣ै рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рддрдеा рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХो рдЗрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдФрд░ рд╕рддрд░्рдХ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдпрд╣ рдХेрд╕ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕рдиे рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा (PIL) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд░ूрдк рджिрдпा рддрдеा рдк्рд░рджूрд╖рдг рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рд▓िрдП рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी। рд╕ाрде рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧों рдХो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕ंрд░рдХ्рд╖...

рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХे рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢ рдбी рдХे рдмрд╕ु vs State of рдмंрдЧाрд▓ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рдбी рдХे рдмрд╕ु рдмрдиाрдо рд░ाрдЬ्рдп рдмंрдЧाрд▓ (D.K. Basu vs State of West Bengal) рдПрдХ landmark рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоाрдорд▓ा рд╣ै рдЬो рдкुрд▓िрд╕ рд╣िрд░ाрд╕рдд рдоें рд╣ुрдИ рд╣िंрд╕ा рдФрд░ рдХрд╕्рдЯोрдбिрдпрд▓ рдЙрдд्рдкीрдб़рди (custodial violence) рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 1986 рдоें рдбी рдХे рдмрд╕ु рдиे рдЪीрдл рдЬрд╕्рдЯिрд╕ рдСрдл рдЗंрдбिрдпा рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рднेрдЬा рдеा рдЬिрд╕рдоें рдкुрд▓िрд╕ рд╣िрд░ाрд╕рдд рдоें рдЙрдд्рдкीрдб़рди рдФрд░ рдоौрддों рдХी рдмрдв़рддी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдПрдХ рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрдиा рдФрд░ рдЗрд╕ рдкрд░ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХी। рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкुрд▓िрд╕ рд╣िрд░ाрд╕рдд рдХे рджौрд░ाрди рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдФрд░ рд╣िрд░ाрд╕рдд рдХे рдиिрдпрдоों рдХी рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкाрд▓рди рдХрд░рдиे рд╣ेрддु 11 рджिрд╢ाрдиिрд░्рджेрд╢ (guidelines) рдЬाрд░ी рдХिрдП, рдЬिрдирдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╣िрд░ाрд╕рдд рдоें рд░рдЦे рдЧрдП рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░) рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рдеा। рдЗрдирдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеे: - рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХे рд╕рдордп рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХे рдХाрд░рдг рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рддुрд░ंрдд рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕рдордЭ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рднाрд╖ा рдоें рджी рдЬाрдП। - рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХे рдмाрдж рдкुрд▓िрд╕ рд░рдЬिрд╕्рдЯрд░ рдоें рд░िрдХॉрд░्рдб рдХिрдпा рдЬाрдП। - рдЧिрд░рдл्рддाрд░ी рдХी рд╕ूрдЪрдиा рддुрд░ंрдд рдХिрд╕ी рдкрд░िрдЪिрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдпा рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХो рджी рдЬाрдП। - рдЧिрд░рдл्рддाрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╡рдХ...

Living Conditions of Prisoners in Jail рд╢िрд▓ा рдмाрд░рд╕े vs State of Maharashtra : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рд╢िрд▓ा рдмाрд░рд╕े рдмрдиाрдо рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд░ाрдЬ्рдп (Sheela Barse vs State of Maharashtra, 1983) рдПрдХ landmark рди्рдпाрдпाрд▓рдпीрди рдоाрдорд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рдкुрд▓िрд╕ рдХрд╕्рдЯोрдбिрдпрд▓ рдЕрдд्рдпाрдЪाрд░ рдФрд░ рдЬेрд▓ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдк्рд░рдоुрдЦрддा рд╕े рд╕ाрдордиे рдЖрдпा। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдкрдд्рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рдд्рддा рд╢िрд▓ा рдмाрд░рд╕े рдиे рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХो рдПрдХ рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦा рдеा, рдЬिрд╕рдоें рдоुंрдмрдИ рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдЬेрд▓ рдХी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд╕ाрде рдкुрд▓िрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЧрдИ рдоाрд░рдкीрдЯ рдФрд░ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХी рд╢िрдХाрдпрддें рдеीं।  рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдкрдд्рд░ рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 32 рдХे рддрд╣рдд рдПрдХ рд░िрдЯ рдпाрдЪिрдХा рдоाрдиा рдФрд░ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╡ рдЬेрд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдиोрдЯिрд╕ рдЬाрд░ी рдХिрдпा। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд▓ॉрдХрдЕрдк рдмрдиे рд╣ों рддрдеा рдЙрдирдХी рдкूрдЫрддाрдЫ рдХेрд╡рд▓ рдорд╣िрд▓ा рдкुрд▓िрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдХी рдЬाрдП। рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдпрд╣ рднी рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рдХि рдЧрд░ीрдм рдХैрджिрдпों рдХो рдиि:рд╢ुрд▓्рдХ рдХाрдиूрдиी рдорджрдж рджी рдЬाрдП। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЬेрд▓ों рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХो рдЬीрд╡рди рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ (рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21) рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдоाрдиा। рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдиे рдЬेрд▓ों рдоें рдмंрдж рдорд╣िрд▓ा рдХैрджिрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рдордЬрдмूрдд рдХिрдпा, рдкुрд▓िрд╕ рдХрд╕्рдЯрдбी рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рджुрд░्рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो ...

рдЬрдЬेрд╕ рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХेрд╕/ рдПрд╕рдкी рдЧुрдк्рддा рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ

рдПрд╕рдкी рдЧुрдк्рддा рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ (S.P. Gupta vs Union of India) 1981 рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд╣ै рдЬिрд╕े " рдкрд╣рд▓ा рдЬрдЬेрд╕ рдХेрд╕" рдпा "рдЬрдЬेрд╕ рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХेрд╕" рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдФрд░ рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╡ाрдж рд╣ुрдЖ। рдоुрдЦ्рдп рдоुрдж्рджा рдпрд╣ рдеा рдХि рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдФрд░ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдоें рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рднूрдоिрдХा рдХिрддрдиी рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдХ्рдпा рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि, рдЬो рдХि рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै, рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХा рдЕंрддिрдо рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдХрд╣ा рдХि "рдкрд░ाрдорд░्рд╢" рдХा рдорддрд▓рдм "рд╕рд╣рдорддि" рдирд╣ीं рд╣ै, рдпाрдиी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХो рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рд╕े рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рд░ाрдп рдХो рдмाрдз्рдпрдХाрд░ी рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдоें рдХाрд░्рдпрдкाрд▓िрдХा рдХो рдЬ्рдпाрджा рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджी рдЧрдИ рдФрд░ рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдХी рднूрдоिрдХा рд╕ीрдоिрдд рдХी рдЧрдИ। рдпрдж्рдпрдкि рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдХे рдмाрдж рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╣ुрдИ рдФрд░ рдмाрдж рдоें "рддीрди рдЬрдЬों рдХे рдоाрдорд▓े" рдоें (1993) ...

Transgender рдиाрд▓рд╕ा VS State of Rajasthan : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 NALSA рдмрдиाрдо рд░ाрдЬ्рдп рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди (National Legal Services Authority vs State of Rajasthan) рдХा рд╕ंрдмंрдз рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЯ्рд░ांрд╕рдЬेंрдбрд░ рд╕рдоुрджाрдп рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рдоाрди्рдпрддा рд╕े рд╣ै। NALSA (National Legal Services Authority) рдиे рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоें рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХी рдеी рддाрдХि рдЯ्рд░ांрд╕рдЬेंрдбрд░ рд╕рдоुрджाрдп рдХो 'рддीрд╕рд░ा рд▓िंрдЧ' рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓े рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╣ो।  рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे 2014 рдоें рдЯ्рд░ांрд╕рдЬेंрдбрд░ рдХो рддीрд╕рд░े рд▓िंрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдоाрди्рдпрддा рджेрддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдХि рд╡े рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 14 (рд╕рдоाрдирддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░), рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 15 (рднेрджрднाрд╡ рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा), рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19 (рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा), рдФрд░ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░) рдХे рддрд╣рдд рд╕рдоाрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдХे рд╣рдХрджाрд░ рд╣ैं। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдХो рдЖрджेрд╢ рджिрдпा рдХि рд╡े рдЯ्рд░ांрд╕рдЬेंрдбрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд╕рд╣ाрдпрддा рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдПं, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा, рд░ोрдЬрдЧाрд░, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕ेрд╡ा, рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рд░рд╣िрдд рдЬीрд╡рди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै।  рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рд╕рд░рдХाрд░ рд╕рдоेрдд рдЕрди्рдп рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рднी рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЯ्рд░ांрд╕рдЬेंрдбрд░ рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рд╕рдоुрдЪिрдд рдХрд▓्рдпाрдгрдХाрд░ी рдпोрдЬрдиाрдПं рдмрдиाрдиी рдФрд░ рдХाрдиूрди рд╡्рдп...

Emergency medical Aid рдкрд░рдоाрдирди्рдж рдХрдЯाрд░ा vs UOI : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рдкрд░рдоाрдиंрдж рдХрдЯाрд░ा рдмрдиाрдо рднाрд░рдд рд╕ंрдШ (1989) рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рддрдп рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕рдб़рдХ рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рдШाрдпрд▓ рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рддрдд्рдХाрд▓ рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдиा рд╣рд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдФрд░ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдХा рдХрд░्рддрд╡्рдп рд╣ै, рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рд╕рд░рдХाрд░ी рд╣ो рдпा рдиिрдЬी। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 (рдЬीрд╡рди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░) рдХे рддрд╣рдд рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдХो рд░ेрдЦांрдХिрдд рдХिрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЬीрд╡рди рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХрджрдо рдЙрдаाрдП। рдХोрд░्рдЯ рдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдиे рдоें рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХाрдиूрдиी рдФрдкрдЪाрд░िрдХрддाрдУं рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рдирд╣ीं рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।  рдоाрдорд▓े рдХी рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдоें рдПрдХ рдЕрдЦрдмाрд░ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоाрдирд╡ाрдзिрдХाрд░ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рдкंрдбिрдд рдкрд░рдоाрдиंрдж рдХрдЯाрд░ा рдиे рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा рджाрдпрд░ рдХी рдеी рдЬिрд╕рдоें рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдХि рдПрдХ рд╕्рдХूрдЯрд░ рд╕рд╡ाрд░ рдХो рд░ाрд╕्рддे рдоें рдШाрдпрд▓ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоें рддुрд░ंрдд рдЗрд▓ाрдЬ рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рдХ्рдпोंрдХि рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рдоेрдбिрдХो-рд▓ीрдЧрд▓ рдХेрд╕ों рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХृрдд рдирд╣ीं рдеा рдФрд░ рдЙрд╕े рджूрд╕рд░े рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ рднेрдЬ рджिрдпा рдЧрдпा рдЬो 20 рдХिрдоी рджूрд░ рдеा। рдЗрд╕ рд╡िрд▓ंрдм рдХे рдХाрд░рдг рдШाрдпрд▓ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ। рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдпा рдХि рдРрд╕े рдХिрд╕ी рднी рдШाрдпрд▓ рдХो рддुрд░ंрдд рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рд╕рд╣ाрдпрддा рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП рддाрдХि рдЬीрд╡рди рдмрдЪाрдпा рдЬा рд╕рдХे рдФ...

Population Control рдЬाрд╡ेрдж vs рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рд╣рд░िрдпाрдгा : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

  рдЬाрд╡ेрдж рдмрдиाрдо рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рд╣рд░िрдпाрдгा (Javed vs State of Haryana) рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╣рд░िрдпाрдгा рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1994 рдХे рдЙрди рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХрддा рдХो рдЪुрдиौрддी рджी рдЧрдИ рдеी рдЬो рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬीрд╡िрдд рдмрдЪ्рдЪों рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़рдиे рдФрд░ рдкंрдЪाрдпрдд рдоें рдкрдж рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╕े рдЕрдпोрдЧ्рдп рдард╣рд░ाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдХि рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा 175(1)(рдХ्рдпू) рдФрд░ 177(1) рд╡ैрдз рд╣ैं। рдзाрд░ा 175(1)(рдХ्рдпू) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЬीрд╡िрдд рдмрдЪ्рдЪे рд╣ैं, рддो рд╡рд╣ рд╕рд░рдкंрдЪ, рдкंрдЪ, рдкंрдЪाрдпрдд рд╕рдоिрддि рдпा рдЬिрд▓ा рдкрд░िрд╖рдж рдХा рд╕рджрд╕्рдп рдирд╣ीं рдмрди рд╕рдХрддा। рдзाрд░ा 177(1) рдоें рдЗрд╕ рдЕрдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдПрдХ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рд╕े рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ै। рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдХो рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рдоाрдиा рдФрд░ рдЗрд╕े рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдиिрдпोрдЬрди рд╡ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╣िрдд рдоें рдмрддाрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдпрд╣ рдХाрдиूрди рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рдмрдЪ्рдЪों рд╡ाрд▓े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз рд▓рдЧाрддा рд╣ै рддाрдХि рдкрд░िрд╡ाрд░ рдиिрдпोрдЬрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ рдХि рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдпрд╣...

Seed of PIL рдоुंрдмрдИ рдХाрдордЧाрд░ рд╕рднा vs рдЕрдм्рджुрд▓ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рдоुंрдмрдИ рдХाрдордЧाрд░ рд╕рднा vs рдЕрдм्рджुрд▓рднाрдИ рдлैрдЬुрд▓्рд▓ाрднाрдИ (1976) рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдлैрд╕рд▓ा рд╣ै рдЬो рдмोрдирд╕ рднुрдЧрддाрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1965 рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें рдоुंрдмрдИ рдХे рдЫोрдЯे рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХाрдордЧाрд░ों рдХो рджिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдмोрдирд╕ рдЕрдЪाрдирдХ рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЬрдм рдХाрдордЧाрд░ों рдиे рдЗрд╕ рдкрд░ рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी, рддो рдкрд╣рд▓े рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрд╡ाрдж рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рддрд╣рдд рдордз्рдпрд╕्рде рдмोрд░्рдб рдиे рдЙрдирдХी рдоांрдЧ рдаुрдХрд░ा рджी, рдлिрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдЕрдзिрдХрд░рдг рддрдеा рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рднी рдЙрдирдХे рджाрд╡े рдХो рдЦाрд░िрдЬ рдХрд░ рджिрдпा।  рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдоें рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдХी рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдПрдХ 2-рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдХी рдкीрда рдиे рдХी, рдЬिрд╕рдоें рди्рдпाрдпрдоूрд░्рддि рд╡ी.рдЖрд░. рдХृрд╖्рдг рдЕрдп्рдпрд░ рдФрд░ рди्рдпाрдпрдоूрд░्рддि рдПрди.рдПрд▓ рдЙंрдЯрд╡ाрд▓िрдпा рдеे। рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдиे рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा (PIL) рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рдХाрдиूрдиी рддौрд░ рдкрд░ рдоाрди्рдпрддा рджी рдФрд░ рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП PIL рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдХो рднाрд░рдд рдоें PIL рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдоाрдорд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।  рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рдЗрд╕ рдиिрд░्рдгрдп рдиे рд▓ाрдн-рдЖрдзाрд░िрдд рдмोрдирд╕ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рдФрд░ рдХाрдордЧाрд░ों рдХे рд╣िрддों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рди्рдпाрдпिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рд╣ै

Speedy Trail рд╣ुрд╕ैрдиाрд░ा рдЦाрддूрди : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

  рд╣ुрд╕ैрдиाрд░ा рдЦाрддूрди рдПрдХ рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХेрд╕ рд╣ै, рдоाрдорд▓े рдоें рд╡िрдЪाрд░ाрдзीрди рдХैрджिрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬो рдмिрдиा рдоुрдХрджрдоे рдХे рдЬेрд▓ рдоें рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдмंрдж рдеे। рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдЗрд╕ рдХेрд╕ рдоें рдХрд╣ा рдХि рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21 рдХे рддрд╣рдд рд╣рд░ рдХैрджी рдХो рд╢ीрдШ्рд░ рдФрд░ рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдХाрдиूрдиी рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдпрд╣ рд╣ुрдЖ рдХि рдмिрд╣ाрд░ рдХी рдЬेрд▓ों рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 40,000 рд╡िрдЪाрд░ाрдзीрди рдХैрджिрдпों рдХो рд░िрд╣ा рдХिрдпा рдЧрдпा рдХ्рдпोंрдХि рдЙрди्рд╣ें рдЙрдЪिрдд рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдпрд╣ рдХेрд╕ рднाрд░рддीрдп рди्рдпाрдпрдкाрд▓िрдХा рдоें рдЬрдирд╣िрдд рдпाрдЪिрдХा (PIL) рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдоुрдЦ्рдп рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рдкी.рдПрди. рднрдЧрд╡рддी рдиे рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рди्рдпाрдп рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪ рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдиे рдпे рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдХि рдЧрд░ीрдмी рдпा рдЕрд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рдХो рди्рдпाрдп рд╕े рд╡ंрдЪिрдд рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рд╣ुрд╕ैрдиाрд░ा рдЦाрддूрди рдмрдиाрдо рдмिрд╣ाрд░ рд░ाрдЬ्рдп (1979) рдХेрд╕ рднाрд░рдд рдоें рди्рдпाрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╡िрдЪाрд░ाрдзीрди рдХैрджिрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдФрд░ рд╢ीрдШ्рд░ рд╕ुрдирд╡ाрдИ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд▓ैंрдбрдоाрд░्рдХ рдиिрд░्рдгрдп рд╣ै

рд╡рдХ्рдл (Waqf)/ рди्рдпाрд╕ (Trust) : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рд╡рдХ्рдл (Waqf) рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХाрдиूрди рдоें рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдХिрд╕ी рдЪрд▓ рдпा рдЕрдЪрд▓ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рдЗрд╕्рд▓ाрдо рдзрд░्рдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рд╕рдорд░्рдкिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддाрдХि рдЙрд╕рдХी рдЖрдп рдпा рд▓ाрдн рдзाрд░्рдоिрдХ, рдкुрдг्рдп рдпा рдзрд░्рдоाрд░्рде рдХाрд░्рдпों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╡рдХ्рдл рдХा рдЕрд░्рде рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдРрд╕ा рдЕрд╡рд░ोрдз рд╣ै рдЬो рдЕрд▓्рд▓ाрд╣ рдХे рдиाрдо рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ो рдФрд░ рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рди рддो рдмेрдЪा рдЬा рд╕рдХे, рди рджिрдпा рдЬा рд╕рдХे рдпा рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рджिрдпा рдЬा рд╕рдХे, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕рдХी рдЖрдп рд╣рдоेрд╢ा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЦрд░्рдЪ рд╣ो। рд╡рдХ्рдл рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рд╣ैं: - рдпрд╣ рдПрдХ рд╕्рдеाрдпी рд╕рдорд░्рдкрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рд░рдж्рдж рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। - рд╡рдХ्рдл рдХी рд╕ंрдкрдд्рддि рдкрд░ рдоाрд▓िрдХाрдиा рд╣рдХ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡рд╣ рд╕ंрдкрдд्рддि рдзाрд░्рдоिрдХ рдпा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрдмрдж्рдз рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। - рд╡рдХ्рдл рдоें рджी рдЧрдИ рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рд▓ाрдн рдЧрд░ीрдмों, рдЬрд░ूрд░рддрдоंрджों, рдорд╕्рдЬिрджों, рдорджрд░рд╕ों, рдЕрд╕्рдкрддाрд▓ों, рд╕्рдХूрд▓ों рдЖрджि рдзाрд░्рдоिрдХ рдпा рдзрд░्рдоाрд░्рде рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। - рд╡рдХ्рдл рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рди рддो рдмेрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं, рди рддो рдЗрд╕े рдЙрдкрд╣ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдЗрд╕े рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рдмाँрдЯ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рднाрд░рдд рдоें рд╡рдХ्рдл рдХाрдиूрди рд╡рдХ्рдл рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 1995 рдХे рддрд╣рдд рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдо...

рд╣िрдмा (Hiba)/рджाрди: AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рд╣िрдмा (Hiba) рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХाрдиूрди рдоें рд╕ंрдкрдд्рддि рдпा рд╡рд╕्рддु рдХा рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдХे рджिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЙрдкрд╣ाрд░ рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рд╕्рд╡ैрдЪ्рдЫिрдХ рдФрд░ рдХाрдиूрдиी рд░ूрдк рд╕े рдмाрдз्рдпрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рджाрддा (рдЬिрд╕рдиे рдЙрдкрд╣ाрд░ рджिрдпा) рдЕрдкрдиी рд╡рд╕्рддु рдХा рд╕्рд╡ाрдоिрдд्рд╡ рдмिрдиा рдХिрд╕ी рд╢рд░्рдд рдХे рд╣िрдмा рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЧ्рд░рд╣рдгрдХрд░्рддा рдХो рд╣рд╕्рддांрддрд░िрдд рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рд╣िрдмा рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рджाрддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдШोрд╖рдгा, рдЧ्рд░рд╣рдгрдХрд░्рддा рдХी рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдФрд░ рд╡рд╕्рддु рдХा рдХрдм्рдЬा рджेрдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХाрдиूрди рдоें рд╣िрдмा рдХे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрд╣рд▓ू рд╣ैं: - рд╣िрдмा рдХे рд╕рдордп рд╕ंрдкрдд्рддि рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕ंрдкрдд्рддि рдХो рд╣िрдмा рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा। - рд╣िрдмा рдХा рдордХрд╕рдж рд╡ैрдз рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП; рдХोрдИ рд╣рд░ाрдо (рдиिрд╖िрдж्рдз) рд╡рд╕्рддु рд╣िрдмा рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рджी рдЬा рд╕рдХрддी। - рд╣िрдмा рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं: рд╣िрдмा-рдмिрд▓-рдирд╡ाрдЬ़ (рд╡िрдиिрдордп рдХे рд╕ाрде рд╣िрдмा) рдФрд░ рд╣िрдмा-рдмा-рд╢рд░्рдд-рдЙрд▓-рдЗрд╡ाрдЬ़ (рдк्рд░рддिрдлрд▓ рдХे рд╕ाрде рд╣िрдмा)।  - рд╣िрдмा-рдмिрд▓-рдирд╡ाрдЬ़ рдоें рджोрдиों рдкрдХ्рд╖ рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╡िрдиिрдордп рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рд╡рд╕्рддु рдХे рдмрджрд▓े рд╡рд╕्рддु। - рд╣िрдмा-рдмा-рд╢рд░्рдд-рдЙрд▓-рдЗрд╡ाрдЬ़ рдоें рд╢рд░्рдд рд╣ोрддी рд╣ै, рдФрд░ рдпрджि рд╡рд╣ рд╢рд░्рдд рдкूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी рддो рд╣िрдмा рд░рдж्рдж рднी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╣िрдмा рдоें рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢рд░्рддों рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдХрдм्рдЬा рджेрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ ...

рдЗрдж्рджрдд iddat (рдЪाрд░ рдорд╣ीрдиे рдФрд░ рджрд╕ рджिрди) AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

 рдЗрдж्рджрдд (Iddat) рдЗрд╕्рд▓ाрдоी рдХाрдиूрди рдоें рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╣ै, рдЬो рддрд▓ाрдХ рдпा рдкрддि рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рдЙрд╕ рдЕрд╡рдзि рдХो рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै рдЬिрд╕े рдПрдХ рдорд╣िрд▓ा рдХो рдмिрддाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рдкुрдирд░्рд╡िрд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддी। рдЗрдж्рджрдд рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдорд╣िрд▓ा рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ै рдпा рдирд╣ीं, рддाрдХि рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдкिрддा рдХी рдкрд╣рдЪाрди рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдпрд╣ рдоृрдд рдкрддि рдХी рд╡िрдзрд╡ा рдХे рд▓िрдП рдоाрддृ рд╢ोрдХ рдЕрд╡рдзि рдХा рднी рдкрд░्рдпाрдп рд╣ै, рдФрд░ рддрд▓ाрдХ рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рдоेрд▓-рдЬोрд▓ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ोрдЪ-рд╡िрдЪाрд░ рдХा рд╕рдордп рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрдж्рджрдд рдХा рдЕрд╡рдзि рд╡िрднिрди्рди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै: - рддрд▓ाрдХ рдХे рдмाрдж , рдпрджि рд╡िрд╡ाрд╣ рдкूрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ो (рд╕ंрднोрдЧ рд╣ुрдЖ рд╣ो), рддो рдорд╣िрд▓ा рдХो рддीрди рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдЪрдХ्рд░ (рддीрди рдорд╣ीрдиे) рддрдХ рдЗрдж्рджрдд рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। - рдпрджि рдорд╣िрд▓ा рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ो , рддो рдЗрдж्рджрдд рддрдм рддрдХ рдЪрд▓рддी рд╣ै рдЬрдм рддрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХा рдЬрди्рдо рди рд╣ो рдпा рдЧрд░्рднрдкाрдд рди рд╣ो рдЬाрдП। - рдЕрдЧрд░ рдорд╣िрд▓ा рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो ( рдоेрдиोрдкॉрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ो ), рддो рдЙрд╕े рддीрди рдЪांрдж рдХे рдорд╣ीрдиे рдЗрдж्рджрдд рдкूрд░ी рдХрд░рдиी рд╣ोрддी рд╣ै। - рдкрддि рдХे рдоृрдд्рдпु рдкрд░ рдЗрдж्рджрдд рдХी рдЕрд╡рдзि рдЪाрд░ рдорд╣ीрдиे рдФрд░ рджрд╕ рджिрди рд╣ोрддी рд╣ै, рдпा рдЕрдЧрд░ рдорд╣िрд▓ा рдЧрд░्рднрд╡рддी рд╣ो рддो рдмрдЪ्рдЪे рдХे рдЬрди्рдо рддрдХ। рдЗрдж्рджрдд рдХे рджौрд░ाрди рдорд╣िрд▓ा рдХो рд╕ंрдпрдо рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬ...

рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоुрджाрдп рдоें рддрд▓ाрдХ рдХे рдк्рд░рдХाрд░ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

1. рддрд▓ाрдХ-рдЙрд▓-рд╕ुрди्рдирдд (Talaq-ul-Sunnat):    - рдпрд╣ рдкैрдЧंрдмрд░ рдХी рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рддрд▓ाрдХ рд╣ै।    - рдЗрд╕рдХे рджो рдЙрдкрдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:      - рддрд▓ाрдХ-рдП-рдЕрд╣рд╕рди (Talaq-e-Ahsan): рдПрдХ рдмाрд░ рддрд▓ाрдХ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм рдкрдд्рдиी рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рдлिрд░ рдЗрдж्рджрдд рдЕрд╡рдзि (рддीрди рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдЪрдХ्рд░) рддрдХ рд╕ंрдмंрдз рдирд╣ीं рдмрдиाрдпा рдЬाрддा।      - рддрд▓ाрдХ-рдП-рд╣рд╕рди (Talaq-e-Hasan): рддीрди рдмाрд░ рддрд▓ाрдХ рдоाрд╕िрдХ рдзрд░्рдо рдХे рддीрди рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЪрдХ्рд░ों рдоें рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдмिрдиा рд╕ंрднोрдЧ рдХे। 2. рддрд▓ाрдХ-рдП-рдмिрдж्рджрдд (Talaq-e-Biddat) рдпा рддीрди рддрд▓ाрдХ:    - рдЗрд╕рдоें рддीрди рдмाрд░ рддрд▓ाрдХ рдПрдХ рд╕ाрде рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рддрдд्рдХाрд▓ рддрд▓ाрдХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।    - рднाрд░рдд рдоें рдпрд╣ рд╡िрдзिрд╡рдд рдЕрд╡ैрдз рдШोрд╖िрдд рд╣ै। 3. рддрд▓ाрдХ-рдП-рддрдлрд╡ीрдЬ (Talaq-e-Tafweez):    - рдпрд╣ рдкрдд्рдиी рдХो рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рддрд▓ाрдХ рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै, рдЬрдм рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ рд╢рдХ्рддि рд╕ौंрдк рджी рдЬाрддी рд╣ै। 4. рдЦुрд▓ा (Khula):    - рдкрдд्рдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдкрддि рд╕े рддрд▓ाрдХ рдХी рдоांрдЧ рдХрд░рдиा, рдЬिрд╕рдоें рдкрдд्рдиी рдХुрдЫ рдоुрдЖрд╡рдЬा рджेрдХрд░ рддрд▓ाрдХ рд▓े рд╕рдХрддी рд╣ै। 5. рдоुрдмाрд░рдд (Mubarat):    - рдЖрдкрд╕ी рд╕рд╣рдорддि рд╕े рдкрддि рдФрд░ рдкрдд्рдиी рджोрдиों рдоिрд▓рдХрд░ рддрд▓ाрдХ рд▓ेрддे рд╣ैं। 6. рдлрд╕्рдЦ (Faskh): ...

рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд (Marz-ul-Maut) рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै "рдоौрдд рдХी рдмीрдоाрд░ी" рдпा "рдбैрде рдмेрдб рдЗрд▓рдиेрд╕"। рдпрд╣ рдЙрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдЬрдм рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдРрд╕ी рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рдмीрдоाрд░ी рд╣ो рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХी рдоृрдд्рдпु рдХрд░ीрдм рд╣ो рдФрд░ рдаीрдХ рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ो। рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдПрдХ рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд рдХे рджौрд░ाрди рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиी рд╕ंрдкрдд्рддि рдпा рдзрд░ोрд╣рд░ рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╣िрд╕्рд╕ा (рдЕрдзिрдХрддрд░ рдПрдХ рддिрд╣ाрдИ рд╕े рдЕрдзिрдХ) рдЧिрдл्рдЯ рдпा рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕े "рдбैрде рдмेрдб рдЯ्рд░ांрдЬैрдХ्рд╢рди" рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं: - рд░ोрдЧ рдРрд╕ा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдЬो рдоृрдд्рдпु рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рд╕рдХे। - рд░ोрдЧी рдХे рдорди рдоें рдоृрдд्рдпु рдХी рдЖрд╢ंрдХा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो। - рд░ोрдЧ рдХी рд╕्рдеिрддि рдРрд╕ी рд╣ो рдХि рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕ाрдоाрди्рдп рдХ्рд░िрдпाрдХрд▓ाрдкों рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд╣ो рдЬाрдП। рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХाрдиूрди рдоें рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд рдкрд░ рдХी рдЧрдИ рдЧिрдл्рдЯ рдпा рд╕ंрдкрдд्рддि рдЕंрддрд░рдг рд╡िрд╢ेрд╖ рдорд╣рдд्рд╡ рд░рдЦрддे рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рдбैрде рдмेрдб рдЯ्рд░ांрдЬैрдХ्рд╢рди рдХे рддрд╣рдд рдоाрди्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं, рдмрд╢рд░्рддे рдХि рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЙрдкрд╣ाрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕्рд╡рд╕्рде рд╡िрдЪाрд░ рд╡ाрд▓े рдФрд░ рд╕рдордЭрджाрд░ рд╣ो рдФрд░ рдЧिрдл्рдЯ рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдЬीрд╡िрдд рд╣ो। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рдорд░्рдЬ рдЙрд▓ рдоौрдд рд╡рд╣ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ै рдЬрдм рдХोрдИ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬाрдирд▓ेрд╡ा рдмीрдоाрд░ी рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ो рдФрд░ рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдЕंрддि...

рдЦ्рдпाрд░ рдЙрд▓ рдмुрд▓ुрдЧ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

  рдЦ्рдпाрд░ рдЙрд▓ рдмुрд▓ुрдЧ (Khyar-ul-Bulugh) рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै "рдпौрд╡рди рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк"। рдпрд╣ рдЗрд╕्рд▓ाрдоी рдХाрдиूрди рдХे рддрд╣рдд рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕ंрдмंрдзी рдПрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдпौрд╡рди (рдмाрд▓िрдЧ) рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдкрдиी рд╢ाрджी рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдпा рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рд░рдЦрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрджि рдХिрд╕ी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рд╢ाрджी рдЙрд╕рдХे рдпौрд╡рди рдХे рдкрд╣рд▓े рдХрд░ рджी рдЧрдИ рд╣ो, рддो рд╡рд╣ рдпौрд╡рди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЪाрд╣े рддो рдЙрд╕ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдпा рдЙрд╕े рдмрдиाрдП рд░рдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдиाрдмाрд▓िрдЧों рдХे рд╣िрддों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиा рд╣ै, рддाрдХि рд╡े рдмाрд▓िрдЧ рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдорд░्рдЬी рд╕े рд╢ाрджी рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓े рд╕рдХें।  рдоुрд╕्рд▓िрдо рдХाрдиूрди рдоें рдпрд╣ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдЕрд╡ांрдЫिрдд рдпा рдЬрдмрд░рди рдХी рдЧрдИ рд╢ाрджिрдпों рд╕े рдмрдЪाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдгрд╕्рд╡рд░ूрдк, рдпрджि рдПрдХ рд▓рдб़рдХी рдХी рд╢ाрджी 15 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХрд░ рджी рдЧрдИ рд╣ो, рддो рд╡рд╣ 18 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рддрдХ рдЗрд╕ рд╡िрд╡ाрд╣ рдХो рд░рдж्рдж рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд░рдЦрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдзिрдХाрд░ рдкुрд░ुрд╖ों рдФрд░ рд╕्рдд्рд░िрдпों рджोрдиों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдеा рдЗрд╕्рд▓ाрдоी рд╢рд░िрдпा рдХाрдиूрди рдХी рдПрдХ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдЖрдзुрдиिрдХ рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╡िрд╡ाрд╣ рдХाрдиूрдиों рдоें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рдЦ्рдпाрд░ рдЙрд▓ рдмुрд▓ुрдЧ рдиाрдмाрд▓िрдЧों рдХो рдмाрд▓ि...

рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдЪाрдИрд▓्рдб рдХेрдпрд░ рдПंрдб рд╣्рдпूрдорди рд░ाрдЗрдЯ рдлोрд░рдо

  рдЧुрдб्рдбा рднрдИрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рдПрдХ рдлोрд░рдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рди्рдпाрдпрдзाрдиी рдмिрд▓ाрд╕рдкुрд░ рд╕े рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै рдЬो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмाрддों рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрдорд░्рд╢ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдпрдеाрд╢рдХ्рддि, рдпрдеाрд╕ंрднрд╡ рд╕рдХ्рд░िрдп рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ेрдЧी  рдмाрд▓рдХों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕рднी рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдПрд╡ं рдХाрдиूрди рдХी рдЬрдоीрдиी рд╣рдХीрдХрдд, рд▓ैंрдЧिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзों рд╕े рдмाрд▓рдХों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рд▓िрдП рд╕рдХ्рд╖рдо рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░ी рдПрд╡ं рдиोрдбрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рд╕рдЯीрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी, рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХे рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ी рддंрдд्рд░ рддрдеा рдЗрд╕рдоें рдЦाрдоिрдпों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा, рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдХे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрдзिрдХाрд░ рддрдеा рдлрд░्рдЬी рджिрд╡्рдпांрдЧрддा рдк्рд░рдоाрдг рдкрдд्рд░ рдХे рд╕рд╣ाрд░े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░, рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдФрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмाрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2009 рдХे рдкрд░िрдкाрд▓рди рдоें рд╣ो рд░рд╣ी рдЧрдб़рдмрдб़िрдпों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдПрд╡ं рдЗрд╕рдХे рд╕рдоाрдзाрди рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ाрдПं, рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдХाрдиूрдиों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЪुрдиौрддिрдпों рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा, рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рдЖрдпोрдЧ рд╕े рдоिрд▓рддा рдЬुрд▓рддा рдиाрдо рдХे рд╕ंрдЧрдарди рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░ рджिрдЧ्рдн्рд░рдоिрдд рдХрд░ рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рдмрддрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрджिрдЧ्рдзों рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдХрдм рдХрд╣ां рдФрд░ рдХैрд╕े рдХрд░ें рдЗрд╕ рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди,рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2005 рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдкрдХ्рд╖, рдЗрд╕рдХो рдвाрд▓ рдмрдиाрдХрд░ рдк्рд░рддाрдб़िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрдЧрдаिрдд рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ो рдпा рд╕рдХ्рд╖рдо рдк्рд░ाрдзिрдХाрд░िрдпों рдж्рд╡ाрд░ा...

◾️ Constitutional Frameworks for Forest

▪️ Article 48-A: Directs the State to protect and improve the environment and safeguard forests and wildlife.  ▪️ Articles 244 and 244A: Provide special provisions for the administration of Scheduled Areas and Tribal Areas.  ▪️ Fifth and Sixth Schedules: Provide autonomy and protection to tribal areas, allowing for self-governance and customary law application.  ▪️ Recognition of Scheduled Tribes: The Constitution formally recognizes Scheduled Tribe groups and provides a framework to protect their rights and interests.  ▪️ Provisions of the Panchayats (Extension to Scheduled Areas) Act (PESA), 1996: Extends provisions of panchayat governance to Scheduled Areas, empowering gram sabhas to safeguard community resources. ◾️ рд╡рдиों рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдвाँрдЪा ▪️ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 48-рдП: рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ुрдзाрд░ рддрдеा рд╡рдиों рдПрд╡ं рд╡рди्рдпрдЬीрд╡ों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рджेрддा рд╣ै। ▪️ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 244 рдФрд░ 244рдП: рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдФрд░ рдЬрдирдЬाрддीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। ...

рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╢ीрд░्рд╖ 20 рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрд╢ोрдзрди

1. рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1951 ✅ - рднूрдоि рд╕ुрдзाрд░ों рдХो рди्рдпाрдпिрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 31A, 31B рдФрд░ рдиौрд╡ीं рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдЬोрдб़ी рдЧрдИ। - рдорд╣рдд्рд╡: рдХृрд╖ि рд╕ुрдзाрд░ों рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдХो рдордЬ़рдмूрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। 2. рд╕ाрддрд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1956 - рднाрд╖ाрдИ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा; рднाрдЧ A, B, C рдХे рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा; рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ों рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी рдЧрдИ। - рдорд╣рдд्рд╡: рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рднाрд╖ाрдИ рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрдпा рдЧрдпा। 3. рдиौрд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1960 - 1958 рдХे рд╕рдордЭौрддे (рдмेрд░ुрдмाрд░ी рд╕ंрдШ рдоाрдорд▓ा) рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд-рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕ीрдоाрдУं рдХो рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। - рдорд╣рдд्рд╡: рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा। 4. рджрд╕рд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1961 - рджाрджрд░ा рдФрд░ рдирдЧрд░ рд╣рд╡ेрд▓ी рдХो рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा।  - рдорд╣рдд्рд╡: рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдвाँрдЪे рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। 5. 12рд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1962 - рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдмाрдж рдЧोрд╡ा, рджрдорди рдФрд░ рджीрд╡ рдХो рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा। - рдорд╣рдд्рд╡: рдкूрд░्рд╡ рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рдПрдХीрдХृрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। 6. 14рд╡ाँ рд╕ंрд╢ोрдзрди, 1962 - рдкांрдбिрдЪेрд░ी рдХो рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा; рд╕ंрд╕рдж рдХो рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдзाрдирдоंрдбрд▓ рдмрдиा...

Offences Related to Children / рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдкрд░ाрдз

 1. Q: Who is a child under BNS 2023? A: A person below 18 years of age. рдк्рд░: рднा.рди्рдпा.рд╕ं. 2023 рдоें “рдмाрд▓рдХ” рдХिрд╕े рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै? рдЙ: 18 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдЖрдпु рдХे рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो। 2. Q: What is kidnapping from lawful guardianship? A: Taking away a minor from lawful guardian — Section 135. рдк्рд░: рд╡ैрдз рдЕрднिрднाрд╡рдХ рд╕े рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙ: рдЕрднिрднाрд╡рдХ рдХी рдЕрдиुрдорддि рдмिрдиा рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдХो рд▓े рдЬाрдиा — рдзाрд░ा 135। 3. Q: What is the difference between kidnapping and abduction? A: Kidnapping involves minors; abduction = forcible taking of any person. рдк्рд░: рдЕрдкрд╣рд░рдг рдФрд░ рдЕрдмрдбрдХ्рд╢рди рдоें рдХ्рдпा рдЕंрддрд░ рд╣ै? рдЙ: рдЕрдкрд╣рд░рдг = рдиाрдмाрд▓िрдЧ рдХा; рдЕрдмрдбрдХ्рд╢рди = рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдмрд▓рдкूрд░्рд╡рдХ рд▓े рдЬाрдиा। 4. Q: Which section punishes kidnapping for begging? A: Section 137. рдк्рд░: рднिрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд╣рд░рдг рдХी рд╕рдЬा рдХिрд╕ рдзाрд░ा рдоें рд╣ै? рдЙ: рдзाрд░ा 137। 5. Q: Exposure or abandonment of a child below 12 years is dealt under? A: Section 138. рдк्рд░: 12 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдмрдЪ्рдЪे рдХो рдд्рдпाрдЧрдиे рдпा рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╕рдЬा рдХिрд╕ рдзाрд░ा рдоें рд╣ै? рдЙ: рдзाрд░ा 138। 6. Q: Buying or selling a minor for immoral purposes is under which section? A: Se...

Offences Related to Women / рдорд╣िрд▓ाрдУं рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрдкрд░ाрдз

 1. Q: What is the main provision for rape under BNS 2023? A: Section 63 — Punishment for rape. рдк्рд░: рднा.рди्рдпा.рд╕ं. 2023 рдоें рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоुрдЦ्рдп рдзाрд░ा рдХौрди-рд╕ी рд╣ै? рдЙ: рдзाрд░ा 63 — рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХा рджंрдб। 2. Q: What is the punishment for gang rape? A: Section 65 — Rigorous imprisonment for 20 years or life. рдк्рд░: рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХा рджंрдб рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙ: рдзाрд░ा 65 — 20 рд╡рд░्рд╖ рдХा рдХрдаोрд░ рдХाрд░ाрд╡ाрд╕ рдпा рдЖрдЬीрд╡рди рдХाрд░ाрд╡ाрд╕। 3. Q: Rape of a woman below 18 years is punishable with what? A: Death or life imprisonment. рдк्рд░: 18 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдЖрдпु рдХी рдорд╣िрд▓ा рд╕े рдмрд▓ाрдд्рдХाрд░ рдХा рджंрдб рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙ: рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдпा рдЖрдЬीрд╡рди рдХाрд░ाрд╡ाрд╕। 4. Q: Which section punishes sexual harassment? A: Section 74. рдк्рд░: рдпौрди рдЙрдд्рдкीрдб़рди рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ी рдзाрд░ा рджंрдбिрдд рдХрд░рддी рд╣ै? рдЙ: рдзाрд░ा 74। 5. Q: What is voyeurism? A: Watching or capturing a woman’s image without consent — Section 75. рдк्рд░: ‘рд╡ॉрдпूрд░िрдЬ़्рдо’ рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙ: рдмिрдиा рд╕рд╣рдорддि рдорд╣िрд▓ा рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдпा рджृрд╢्рдп рджेрдЦрдиा/рд░िрдХॉрд░्рдб рдХрд░рдиा — рдзाрд░ा 75। 6. Q: What is stalking under BNS 2023? A: Repeatedly following or contacting a woman — Section 76. рдк्рд░...

рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХा рдЧрдарди рдХрдм рд╣ुрдЖ рдеा? рдЙрдд्рддрд░: 6 рджिрд╕ंрдмрд░ 1946 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХे рд╕्рдеाрдпी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХौрди рдеे?  рдЙрдд्рддрд░: рдбॉ. рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдоें рдорд╕ौрджा рд╕рдоिрддि рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХौрди рдеे?  рдЙрдд्рддрд░: рдбॉ. рднीрдорд░ाрд╡ рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдоें рдХुрд▓ рдХिрддрдиे рд╕рджрд╕्рдп рдеे?  рдЙрдд्рддрд░: 389 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдиे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХрдм рдЕंрдЧीрдХाрд░ рдХिрдпा?  рдЙрдд्рддрд░: 26 рдирд╡ंрдмрд░ 1949 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХा рдЕंрддिрдо рд╕рдд्рд░ рдХрдм рд╣ुрдЖ?  рдЙрдд्рддрд░: 24 рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдк्рд░рд╢्рди:  рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХो рд▓ाрдЧू рдХрдм рдХिрдпा рдЧрдпा?  рдЙрдд्рддрд░: 26 рдЬрдирд╡рд░ी 1950 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдмैрдардХ рдХрдм рд╣ुрдИ?  рдЙрдд्рддрд░: 9 рджिрд╕ंрдмрд░ 1946 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдХिрддрдиी рдеी?  рдЙрдд्рддрд░: 15 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХे рдк्рд░ाрд░ूрдк рд╕рдоिрддि рдоें рдХिрддрдиे рд╕рджрд╕्рдп рдеे?  рдЙрдд्рддрд░: 7 рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХा рдЖрдЦिрд░ी рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрд╕рдиे рдХिрдпा рдеा?  рдЙрдд्рддрд░: рдбॉ. рд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХी рдмैрдардХों рдХी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рдХिрд╕ рднाрд╖ा рдоें рдеी?  рдЙрдд्рддрд░: рд╣िрди्рджी рдФрд░ рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдк्рд░рд╢्рди:  рд╕ं...

рд╡िрднिрди्рди рдЖрдпोрдЧों рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯों рдФрд░ рдк्рд░рдоुрдЦ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ों рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╕ाрд░ांрд╢ : AIBE 20 рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рдХрдкूрд░ рдЖрдпोрдЧ (1966) - рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХी рд╣рдд्рдпा рдХी рд╕ाрдЬ़िрд╢ рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рди्рдпाрдпрдоूрд░्рддि рдЬीрд╡рди्рд▓ाрд▓ рдХрдкूрд░ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рдд्рд╡ рдоें рдЧрдаिрдд। - 162 рдмैрдардХों рдоें 101 рдЧрд╡ाрд╣ों рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рд▓िрдП рдЧрдП। - рдЖрдпोрдЧ рдиे рджेрдЦा рдХि рдЬांрдЪ рдоें рджिрд▓्рд▓ी рдкुрд▓िрд╕ рдХे рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рдЬрдирд░рд▓ рдХी рдХрдИ рдХрдоिрдпां рдеीं। - рдЗрд╕рдиे рдЧोрдб़рд╕े рдХी рд╣ी рд╕ंрдЧрддि рдоें рд╣рдд्рдпा рдХी рд╕ाрдЬ़िрд╢ рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХी, рдЬिрд╕े рдЕрджाрд▓рдд рдоें рдкрд╣рд▓े рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЦोрд╕рд▓ा рдЖрдпोрдЧ (1970) - рд╕ुрднाрд╖ рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдХрд╣ाрдиी рдХी рдкुрдиः рдЬांрдЪ। - рдкुрд╖्рдЯि рдХी рдХि рдмोрд╕ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╡िрдоाрди рджुрд░्рдШрдЯрдиा рдоें рд╣ुрдИ рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЙрди्рд╣ें рддाрдЗрд╣ो (рддाрдЗрдкे) рдоें рджाрд╣ рд╕ंрд╕्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा। - рдХрдИ рдЕрдлрд╡ाрд╣ें рдФрд░ рд╢ंрдХाрдУं рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рд╣рдд्рдпा рдХा рдаोрд╕ рдк्рд░рдоाрдг рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। рдоंрдбрд▓ рдЖрдпोрдЧ (1979) - рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдФрд░ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों ( OBC ) рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХे рд▓िрдП। - 3,743 рдЬाрддिрдпों рдХो OBC рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬो рдХрд░ीрдм 52% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдиाрддी рд╣ैं। - OBC рдХे рд▓िрдП 27% рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢। - 'рдХ्рд░ीрдоी рд▓ेрдпрд░' рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рд╡рд░्рдЧ рдХो рдмाрд╣рд░ рд░рдЦा рдЧрдпा। - рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि, рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдПрд╡ं рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рдЙрдкाрдп рд╕ुрдЭाрдП। рдоुрдЦрд░्рдЬी рдЖрдпोрдЧ (1999-2005) - рд╕ुрднाрд╖ рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕ рдХे рдЧाрдпрдм рд╣ोрдиे рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдЬांрдЪ। -...

RTI : рдзाрд░ा 8 рдФрд░ рдзाрд░ा 11 рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдкрдв़ा рдЬाрдП

рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХेंрдж्рд░ीрдп рд▓ोрдХ рд╕ूрдЪрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ी ,  рднाрд░рдд рдХे рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдмрдиाрдо рд╕ुрднाрд╖ рдЪंрдж्рд░ рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ ( 2020)   рдоें рд╕ंрд╡िрдзाрди рдкीрда рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХिрдпा ,  рдЬिрд╕рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा рдХि рдЬрдм рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдзाрд░ा  8(1)( рдЮ) рдХे рдЕрдзीрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдоांрдЧी рдЬाрддी рд╣ै ,  рддो рдзाрд░ा  11  рдХे рдЕрдзीрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкाрд▓рди рдХिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे ।   рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдХрд╣ा рдХि рдкрд░-рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рд╕ूрдЪрдиा рдХो рдк्рд░рдердо рджृрд╖्рдЯрдпा   рдЧोрдкрдиीрдп рдоाрдиा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे ,  рддрдеा рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдкрдХ्рд╖рдХाрд░ों рдХो рдзाрд░ा  11  рдХे рдЕрдзीрди рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджिрдпा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे। рдзाрд░ा  8  рдФрд░ рдзाрд░ा  11  рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рдкрдв़ा рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдпे ,  рддрдеा рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХेрд╡рд▓ рддрднी рджी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдпे рдЬрдм рд▓ोрдХрд╣िрдд рд╕ंрднाрд╡िрдд рдиुрдХрд╕ाрди рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ो। рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЕрдзीрди   рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдмंрдз :   рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (рдзाрд░ा  3):   рдЗрд╕ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХे рдЙрдкрдмंрдзों рдХे рдЕрдзीрди рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों ...

рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо AIBE рд╡िрд╢ेрд╖ांрдХ

рднाрд░рддीрдп рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХी рдиिрдо्рди рдзाрд░ाрдУं рдХा рдк्рд╡ाрдЗंрдЯ рдЯू рдкॉрдЗंрдЯ рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдоें   рдзाрд░ा 4 – рдЙрдкрдзाрд░рдгाрдПँ “May Presume”, “Shall Presume”, and “Conclusive Proof” рдпрд╣ рдзाрд░ा рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рдЕрджाрд▓рдд рдХिрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХिрд╕ी рддрде्рдп рдХी "рдЙрдкрдзाрд░рдгा рдХрд░ेрдЧी", "рдЙрдкрдзाрд░рдгा рдХрд░ рд╕рдХेрдЧी" рдпा "рдиिрд╢्рдЪाрдпрдХ рд╕рдмूрдд" рдоाрдиेрдЧी। рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдк्рд░рдоाрдг рдХी рдзाрд░рдгा рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рдиा рд╣ै . рдзाрд░ा 7 – рдк्рд░рд╕ंрдЧ, рд╣ेрддुрдХ рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдо Facts which are the occasion, cause, or effect of facts in issue рд╡े рддрде्рдп рд╕ुрд╕ंрдЧрдд рд╣ैं рдЬो рдХिрд╕ी рд╡िрд╡ाрджिрдд рддрде्рдп рдХे рдк्рд░рд╕ंрдЧ, рдХाрд░рдг рдпा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ैं। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рд╣рдд्рдпा рдпा рдЪोрд░ी рдХे рдкрд╣рд▓े рдФрд░ рдмाрдж рдХी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ рднी рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдоें рд▓ी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ैं. рдзाрд░ा 15 – рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рдпा рд╕ाрд╢рдп рдХृрдд्рдп Facts bearing on question whether act was accidental or intentional  рдЬрдм рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╣ो рдХि рдХोрдИ рдХाрд░्рдп рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рдеा рдпा рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рддो рд╕рдоाрди рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдкूрд░्рд╡ рдШрдЯрдиाрдПँ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЬैрд╕े—рдХрдИ рдмाрд░ рдмीрдоिрдд рдШрд░ рдЬрд▓ाрдиा рдпрд╣ рд╕ाрдмिрдд рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХि рдХाрд░्рдп рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдеा. рдзाрд░ा 26 – рдкुрд▓िрд╕ рдЕрднिрд░рдХ्рд╖ा рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ोрдХ्рддि Confession by accused while in custody of police not to be ...

рдорд╣िрд▓ा рдПрд╡ं рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рд╡िрднाрдЧ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рд╢ाрд╕рди

 

MSW Women & Child Development

 1.  рдмाрд▓рдХों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдПрд╡ं рдХाрдиूрди :- 1.1 рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрд╡िрдзाрди 1.2 рдХिрд╢ोрд░ рди्рдпाрдп (рдмाрд▓рдХो рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдФрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг) рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2015 рдпрдеा рд╕ंрд╢ोрдзिрдд 2021 1.3 рдХिрд╢ोрд░ рди्рдпाрдп (рдмाрд▓рдХो рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдФрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг) рдиिрдпрдо, 2016 рдпрдеा рд╕ंрд╢ोрдзिрдд 2022 1.4 рд▓ैंрдЧिрдХ рдЕрдкрд░ाрдзों рд╕े рдмाрд▓рдХों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2012 рдПрд╡ं рдиिрдпрдо 2020 1.5 рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рджेрдЦрд░ेрдЦ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2017 1.6 рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2016 1.7 рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрдв़ рджिрд╡्рдпांрдЧрдЬрди рдЕрдзिрдХाрд░ рдиिрдпрдо 2023 1.8 рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рдФрд░ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдмाрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2009 1.9 рдмाрд▓ рд╡िрд╡ाрд╣ рдк्рд░рддिрд╖ेрдз рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2006 1.10 рдмाрд▓рдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЖрдпोрдЧ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2005 1.11 рдоाрдирд╡ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1.12 рд╕ूрдЪрдиा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЕрдзिрдиिрдпрдо, 2005 1.13 рд╡िрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдзिрдХрд░рдг рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1.14 рд╕्рд╡рдкाрдХ рдФрд╖рдзिрдпां рдФрд░ рдордиः рдк्рд░рднाрд╡ी рдкрджाрд░्рде рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1.15 рдЫрдд्рддीрд╕рдЧрдв़ рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдЖрдпोрдЧ рдиिрдпрдо, 2009 1.16 рджрдд्рддрдХ рдЧ्рд░рд╣рдг рд╡िрдиिрдпрдо 2022 2. рдмाрд▓ рдХрд▓्рдпाрдг рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ :- 2.1 рдоिрд╢рди рд╕рдХ्рд╖рдо рдЖंрдЧрдирдмाрдб़ी рдПрд╡ं рдкोрд╖рдг 2.0 2.2 рдХुрдкोрд╖рдг, рдПрдиीрдоिрдпा, рд╢िрд╢ु рдоृрдд्рдпु рджрд░, рдоाрддृ рдоृрдд्рдпु рджрд░ 2.3 рдХुрдкोрд╖рдг рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди - рдХुрдкोрд╖рдг рдХी рдкрд╣рдЪाрди, рдХुрдкोрд╖िрдд рдмрдЪ्рдЪों рдХी рджेрдЦрднाрд▓ 2.4 рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП...

Electronic Data Processing in System Analysis and Design

 Electronic data processing is the use of electronic computers and data processing machines to aid in organizing, storing, and transferring documents from paper format to digital format. Data are supposed to be raw facts. They are processed to turn them into infor-mation. Processing of data may involve several phases and there are different ways to data processing. In an EDP organization, numerous types of professionals are hired. This chapter focuses on each aspect of an EDP organization in an elaborate way. The word data is the plural of Latin datum, neuter past participle of dare, to give, hence something given. In English, the word datum is still used in the general sense of something given. Data processing refers to the process of performing specific operations on a set of data or a database. A database is an organized collection of facts and information, such as records on employees, inventory, customers, and potential customers. Data processing primarily is performed on info...